Categories
ชีวประวัติ

เฮโรโดตัส นักประวัติศาสตร์รุ่นบุกเบิกของโลก

หากพูดถึงประวัติศาสตร์ ก็ต้องพูดถึงเค้าคนนี้
เฮโรโดตัส บิกาแห่งประวัติศาสตร์
เค้าเป็นใคร มีผลงานอะไรบ้าง
วันนี้ Centrovirtual จะพาคุณไปรู้จักเค้ากัน

เฮโรโดตัส

เฮโรโดตัส

เฮโรโดตัส (ภาษาไทยบางตำราเรียก เฮโรโดตุส หรือเฮอรอโดทัส) ( Ἡρόδοτος, Hēródotos, ป. 484 –  425 BC) เป็นนักประวัติศาสตร์ชาวกรีกโบราณ ผู้เกิดที่ฮาลิการ์แนสซัสในจักรวรรดิเปอร์เซีย (ปัจจุบันคือโบดรุม, ประเทศตุรกี) เป็นที่รู้จักในฐานผู้ประพันธ์ เดอะฮิสตอรีส (กรีก: Ἱστορίαι Historíai) เนื้อหาเกี่ยวกับการบันทึกสงครามระหว่างกรีกและเปรอ์เซีย เขามักได้รับการยกย่องให้เป็น “บิดาแห่งประวัติศาสตร์” ที่ซึ่งมีผู้เรียกขานเขาเช่นนี้มาตั้งแต่หนึ่งร้อยปีก่อนคริสตกาล

เฮโรโดตัสเคยอยู่ที่กรุงเอเธนส์ หรืออย่างน้อยก็ตอนกลางของกรีกและได้พบกับโสโฟเคิลส์ (Sophocles) ก่อนที่จะไปเข้าเป็นพลเมืองร่วมอยู่กับอาณานิคมกรีกที่เมืองธุริ (Thurii) เมื่อปี พ.ศ. 100 และจากเมืองอาณานิคมธูรินี้เฮโรโดตัสก็ได้เดินทางไปซิชิลีและอิตาลีตอนล่าง จากนั้นไปถึงลิเบีย ซีเรีย บาบิโลเนีย เมืองซูซาในอีแลม ลีเดีย ไพรเจียจนถึงไบแซนทิอุมและมาซิโดเนีย โดยเดินทางทั้งทางบกและทางเรือ ทางภาคเหนือเฮโรโดตัสได้ไปถึงดานุบและไซเธียไปจนถึงทะเลดำ ซึ่งคงใช้เวลาเดินนานหลายปี ในระหว่างการเดินทางเขาได้รวบรวมข้อมูลต่างๆ ที่ได้พบเห็นไว้เป็นจำนวนมากและได้นำมาใช้ในการพรรณาทางประวัติศาสตร์ที่ถือว่ายิ่งใหญ่ โดยได้บันทึกสงครามระหว่างกรีกกับเปอร์เซีย ซิเซโรขนานนามเฮโรโดตัสว่าเป็น “บิดาแห่งประวัติศาสตร์”

เฮโรโดตัสบันทึกเกี่ยวกับการสู้รบของชาวกรีก โดยเฉพาะสาเหตุที่เปอร์เซียบุกโจมตีกรีซในช่วงปี 490 ถึง 480 ก่อน ค.ศ. และเฮโรโดทุสได้เห็นเหตุการณ์ช่วงท้ายตอนที่เขาเป็นเด็กอยู่ นอกจากนี้ เขายังบันทึกเรื่องราวของประเทศอื่น ๆ ที่เปอร์เซียไปบุกโจมตีด้วย

นอกจากนี้เขายังเป็นนักเล่าเรื่องที่มีพรสวรรค์ งานเขียนของเขาถ่ายทอดเรื่องราวแบบที่เข้าถึงอารมณ์ความรู้สึก เขายังใส่รายละเอียดไว้อย่างครบครันด้วยเมื่อเห็นว่าเกล็ดความรู้เหล่านั้นจะช่วยให้เนื้อหาสมบูรณ์ขึ้น งานเขียนของเฮโรโดตัสเป็นผลงานที่น่าทึ่งมาก เขาไม่ได้อาศัยบันทึกเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่ทางราชการเก็บรักษาไว้ เพราะสมัยนั้นบันทึกแบบนี้มีอยู่น้อยมาก

ในสมัยนั้นแทบไม่ใครคิดที่จะบันทึกเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ เว้นแต่เรื่องที่ถือว่าเป็นวีรกรรมครั้งสำคัญซึ่งมักจะถูกจารึกไว้ตามอนุสรณ์สถาน เฮโรโดตัสจึงต้องใช้การสังเกต เรื่องเล่าสืบปาก และข้อมูลที่ได้ฟังจากคนอื่น ๆ เกี่ยวกับเหตุการณ์ที่เขาอยากเขียน เฮโรโดตัสเติบโตขึ้นในอาณานิคมชาวกรีกแห่งฮาลิคาร์นาสซุส (ปัจจุบันคือเมืองโบดรัม ตอนใต้ของตุรกี) และเพื่อจะรวบรวมข้อมูลได้ เฮโรโดตัสจึงเดินทางไปทั่วซึ่งส่วนใหญ่แล้วก็อยู่ในกรีซ

เขาเดินทางอย่างทรหดอดทนจากทางเหนือไปถึงทะเลดำและซิเทีย ซึ่งปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของยูเครน และทางใต้เดินทางลงไปถึงปาเลสไตน์และอียิปต์ตอนบน ส่วนทางตะวันออก ดูเหมือนว่าเขาไปถึงบาบิโลน และจบการเดินทางที่ฝั่งตะวันตกในอาณานิคมกรีกซึ่งปัจจุบันคือตอนใต้ของอิตาลี ไม่ว่าเขาจะไปที่ไหน เขาจะสังเกต สอบถาม และเก็บข้อมูลจากคนที่เขาคิดว่าเป็นแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือที่สุด

บันทึกที่เป็น “ศาสตร์”

ข้อมูลที่เฮโรโดตัสบันทึกถูกต้องมากน้อยแค่ไหน? เมื่อเขาเล่าเรื่องดินแดนต่าง ๆ ที่เขาไปมาแล้ว รวมถึงสิ่งที่เขาเห็นกับตาตัวเอง สิ่งที่เขาเขียนก็นับว่าถูกต้องทีเดียว เขาเล่าเรื่องธรรมเนียมหลายอย่างที่คนกรีกไม่รู้จัก เช่น การฝังศพคนในราชวงศ์ของชาวซิเทีย หรือการทำมัมมี่ของชาวอียิปต์ ซึ่งตรงกับที่นักโบราณคดีได้ค้นพบ กล่าวกันว่าเรื่องราวมากมายที่เขาเขียนเกี่ยวกับอียิปต์ “มีข้อมูลสำคัญ ๆ มากกว่าสิ่งที่เคยบันทึกมาตั้งแต่อดีต”

แต่บ่อยครั้งเฮโรโดตัสก็ต้องพึ่งหลักฐานที่เขาเองก็ไม่แน่ใจว่าเชื่อถือได้มากแค่ไหน นอกจากนี้ ผู้คนในสมัยนั้นยังเชื่ออย่างหัวปักหัวปำเกี่ยวกับเทพเจ้านอกรีตที่สามารถเข้ามาจัดการกับเรื่องต่าง ๆ ของมนุษย์ได้ ดังนั้น ไม่ใช่ทุกเรื่องที่เขาเขียนจะตรงตามมาตรฐานของนักประวัติศาสตร์สมัยใหม่ ถึงอย่างนั้น เฮโรโดตัสก็พยายามแยกแยะว่าเรื่องไหนเป็นความจริงเรื่องไหนเป็นตำนาน เขายอมรับว่าเขาไม่ได้เชื่อทุกสิ่งที่ได้ยิน แต่กว่าจะได้ข้อสรุปก็ต้องใช้วิจารณญาณในการแยกแยะและเปรียบเทียบข้อมูลจากหลายแหล่ง

ดูเหมือนว่า เดอะ ฮีสทอรี่ จะเป็นผลงานชิ้นเอกในชีวิตของเฮโรโดตัส การรวบรวมข้อมูลจากหลายแหล่งทำให้ผลงานของเขาโดดเด่นมาก

อาร์นัลโด โมมีลียาโน นักเขียนประวัติศาสตร์ยุคคลาสสิกเขียนว่า “ตอนนี้ เรารวบรวมหลักฐานได้มากพอที่จะบอกว่า [เฮโรโดตัส] เป็นคนที่เชื่อถือได้ . . . ผู้เชี่ยวชาญวัฒนธรรมทางตะวันออกได้ตรวจสอบเรื่องราวของเฮโรโดตัสจากหลักฐานทางโบราณคดีและความรู้ทางภาษาที่เขาไม่เข้าใจ พวกเขาวิเคราะห์แล้วว่าเฮโรโดตัสเล่าเรื่องที่เขาเห็นอย่างซื่อสัตย์และรายงานเรื่องที่ได้ยินอย่างตรงไปตรงมา ส่วนตรงที่เขาผิด ถ้าไม่ใช่เพราะคนที่บอกเรื่องนั้นให้ข้อมูลผิด ก็อาจเป็นเพราะเขาเข้าใจเรื่องที่ได้ยินผิดไปเอง”

แอฟริกา

ในระหว่างที่มีการปฏิวัติในประเทศกรีซ ประมาณก่อนคริสตกาล 450 ปีนั้น เฮโรโดตัส ซึ่งเป็นนักประวัติศาสตร์คนสำคัญคนหนึ่งได้เข้าร่วมเป็นฝ่ายปฏิวัติด้วย หลังการปฏิวัติ เมื่อตกเป็นฝ่ายแพ้ เขาจึงต้องเนรเทศตัวเองออกจากดินแดนกรีก เลยเป็นเหตุให้เขากลายเป็นนักสำรวจไปเพราะความอยากรู้อยากเห็นว่า นอกออกไปจากดินแดนที่ปรากฏอยู่ในแผนที่ขณะนั้นแล้ว จะมีอะไรอยู่ที่ไหนอีกบ้าง

ครั้งแรกทีเดียว เขาเดินทางท่องเที่ยวไปทางทิศเหนือแถบทะเลดำ เข้าสู่ดินแดนของพวกไซเธี่ยน (Scythian) ซึ่งเป็นชนเผ่าเร่ร่อนเผ่าหนึ่งชอบกางเต๊นท์อาศัยตามทุ่งหญ้า และต่อมาก็กลายเป็นบรรพบุรุษของชาวรุสเซียปัจจุบัน พวกไซเธี่ยนมีความชำนาญยิ่งในการขี่ม้าและสามารถใช้ธนูยิงได้อย่างแม่นยำ ทั้ง ๆ ที่ขี่ม้าวิ่งไปด้วยความเร็วเต็มที่

เมื่อขึ้นไปถึงทางเหนือสุดเท่าที่ปรากฏในแผนที่กรีซเวลานั้นแล้ว เขาก็หันกลับออกเดินทางมุ่งไปทางทิศใต้ต่อไป คราวนี้เขาเข้าไปในแผ่นดินของอียิปต์ซึ่งได้พบเห็นสิ่งแปลก ๆ ใหม่ ๆ อย่างด้วยกัน ทั้งในด้านดินฟ้าอากาศและความเป็นอยู่ของชาวพื้นเมือง ที่นั่นเขาได้พบว่าพวกผู้หญิงออกไปทำงานนอกบ้านกัน แต่พวกผู้ชายทำงานในบ้านประเภทเย็บปักถักร้อยและทอเครื่องนุ่งห่มต่าง ๆ ในการอ่านตัวหนังสือก็ปรากฏว่าเขาอ่านเป็นแถวจากขวาไปทางซ้าย แทนที่จะเป็นทางซ้ายไปขวาเช่นอักษรกรีก

เมื่อเฮโรโดตัสล่องขึ้นไปตามลำแม่น้ำไนล์ ก็ได้พบเห็นสิ่งแปลก ๆ แตกต่างจากในดินแดนของกรีกอีกหลายอย่าง เป็นต้นว่าได้พบวัวเดินถอยหลังขณะที่มันก้มกินหญ้า ทั้งนี้เป็นการป้องกันมิให้เขาอันงองุ้มของมันเทไปในพื้นดิน และเมื่อเขาข้ามทะเลทรายไปทางใต้ของทวีปอาฟริกาก็พบป่าใหญ่ที่เต็มไปด้วยสัตว์ป่านานาชนิดที่ชุกชุมที่สุดก็ได้แก่สิงห์โตและช้าง เหล่านี้เป็นต้น

เฮโรโดตัสได้พบเห็นสิ่งเหล่านี้แล้วเขาก็บันทึกเรื่องราวต่าง ๆ ไว้อย่างละเอียด บันทึกของเขาจึงเป็นบันทึกและรายงานการสำรวจดินแดนต่าง ๆ ของโลกชิ้นแรกที่ช่วยทำให้นักศึกษาในปัจจุบันทราบถึงความเป็นอยู่ของคนในสมัยโบราณได้อย่างดีขึ้น

ขอขอบคุณบทความชีวประวัติศาสตร์นักปรัญชาโดย ufabet.com